عزيز بن محمد نسفى ( عزيز الدين نسفى )
مقدمهء مصحح 24
كشف الحقايق ( فارسى )
بيماران مىپرداخته است . ظاهرا در همين اوقات بوده است كه عزيز در وادى ايمن سلوك پاى مىگذارد و بر آستان معلاى تصوف سر مىنهد . تنها كسى را كه عزيز بعنوان « شيخ » و « مراد » و « پير » و « مرشد » خود مىخواند « شيخ سعد الدين محمد بن مؤيد بن محمد بن حمويه » عارف بزرگوار و صوفى نامدار قرن هفتم است ( متوفى به سال 650 يا 658 ) . عزيز در « كشف الحقائق » و « مقصد الاقصى » و « رسائل متفرقه » ديگر خود بتكرار و تفصيل از رابطه ارادت و سرسپردگى خويش بسعد الدين حمويه سخن مىراند و نحوه تربيت و ارشاد و تعليم شيخ را نسبت به خود بازگو مىكند . « سعد الدين حمويه » يكى از مريدان و شاگردان عارف بسيار مشهور قرن ششم و هفتم يعنى « ابو الجناب نجم الدين محمد ( يا احمد ) بن عمر خيوقى خوارزمى » معروف به « نجم الدين كبرى » يا « طامة الكبرى » يا « نجم الكبراء » و بالاخره به « شيخ ولىتراش » ( مقتول در 616 يا 618 ) مىباشد كه به دريافت اجازه از او نائل شده است و يكى از خلفاى نجم الدين كبرى بشمار مىرود . از آنجا كه عزيز شاگرد بلا واسطه و مريد خاص شيخ سعد الدين حمويه است لذا مىتوان طريقه عزيز را در تصوف همان طريقه سعد الدين دانست و او را در عداد سلسله كبرويه شمرد . اظهار ارادت عزيز به « شيخ ابو عبد اللّه خفيف » و اعتكاف و اقامت ممتد او بر تربت اين شيخ در شيراز و يا تجليل و تكريمى كه از « شيخ شهاب الدين ابو حفص عمر سهروردى » ( متوفى در 632 ) مىكند و از او بعنوان « شيخ المشايخ » نام مىبرد نيز نمىتواند دليل يا قرينهاى بر اين باشد كه عزيز در طريقت تابع فرقه « خفيفيان » يا منسلك در سلسله « سهرورديه » باشد خاصه آنكه اكثر متصوفه ايران در قرن هفتم ( خصوصا در قسمتهاى شرقى و مركزى ) همگى مريدان و شاگردان بلا واسطه و مع الواسطه « نجم الدين كبرى » بوده و برخى از آنان جزو خلفاى او بشمار مىرفتهاند و عموما در طريقت منتسب و متصل به او مىشدهاند مانند « شيخ مجد الدين بغدادى » و « شيخ رضى الدين على لالا » و « شيخ نجم الدين رازى معروف به دايه صاحب مرصاد العباد » و « شيخ سيف الدين باخرزى معروف به شيخ العالم » و « شيخ جمال الدين عين الزمان گيلى » و « بهاء الدين ولد پدر بزرگوار مولانا جلال الدين خداوندگار مولوى » و « بابا كمال جندى » و « سعد الدين حمويه » سابق الذكر و غيره و غيره . . . . . على هذا بسيار مستبعد به نظر مىرسد كه مردى مانند « عزيز نسفى » كه مريد خاص و تربيت يافته مخصوص « سعد الدين حمويه » است و آنچنان به « سعد الدين حمويه » ارادت مىورزد كه مدتى مديد بر تربت او در بحرآباد خراسان مقام مىسازد و همواره در كتب خويش در بيان مسائل و مباحث صوفيانه رأى و نظر او را با احترام و اعتماد تمام نقل مىكند